APY PREMIUM GROUP"ระบบ SCADA ราคาเท่าไหร่" เป็นคำถามแรกของเจ้าของโรงงานแทบทุกราย และเป็นคำถามที่ตอบเป็นตัวเลขเดียวไม่ได้จริงๆ เพราะงาน SCADA สองงานที่หน้าตาเหมือนกัน ราคาอาจต่างกันเป็นเท่าตัว บทความนี้จะแจกแจงว่าเงินไปอยู่ตรงไหนบ้าง ช่วงราคาโดยประมาณของแต่ละขนาดงาน และวิธีคุมงบให้ได้ระบบที่คุ้มที่สุด
ทำไม SCADA ถึงไม่มี "ราคากลาง"
SCADA ไม่ใช่สินค้าสำเร็จรูปที่หยิบจากชั้นวางแล้วใช้ได้เลย แต่เป็น ระบบที่ออกแบบตามโรงงานแต่ละแห่ง — จำนวนเครื่องจักรที่ต้องเชื่อม จำนวนจุดข้อมูล (Tag/IO) ยี่ห้อ PLC ที่มีอยู่เดิม ความต้องการรายงาน และระดับความเสถียรที่ยอมรับได้ ล้วนต่างกันทุกโรงงาน ราคาจึงต้องประเมินจาก scope จริงเสมอ
เงินค่าระบบ SCADA ไปอยู่ตรงไหนบ้าง
| องค์ประกอบ | คืออะไร / จ่ายค่าอะไร |
|---|---|
| ไลเซนส์ซอฟต์แวร์ SCADA | คิดตามจำนวน Tag (จุดข้อมูล) และจำนวนหน้าจอ client — ยิ่งจุดเยอะ ไลเซนส์ยิ่งแพง บางค่ายมีค่า maintenance รายปี |
| ฮาร์ดแวร์ | เซิร์ฟเวอร์/คอมพิวเตอร์ จอแสดงผล อุปกรณ์เครือข่าย (switch, media converter) และตู้สื่อสาร |
| งานวิศวกรรม (ส่วนใหญ่ของงบ) | ออกแบบระบบ เขียนหน้าจอ mimic เชื่อมต่อ PLC แต่ละตัว ตั้งค่า alarm/historian ทดสอบ และ commissioning หน้างาน |
| การเชื่อมต่ออุปกรณ์เดิม | PLC หลายยี่ห้อ/หลายรุ่น โปรโตคอลต่างกัน บางตัวเก่ามากต้องหา driver หรือใส่ gateway เพิ่ม |
| Historian + รายงาน | ฐานข้อมูลเก็บค่าย้อนหลัง หน้ารายงานอัตโนมัติ (การผลิต/พลังงาน) และการแจ้งเตือนผ่านอีเมล/LINE |
| งานเดินสาย/หน้างาน | สายสัญญาณ ท่อ/ราง จุดที่ไกลหรือเข้าถึงยากทำให้ค่าแรงและวัสดุเพิ่ม |
| เอกสาร + อบรม | คู่มือ as-built drawing และอบรมทีมหน้างานให้ใช้/ดูแลระบบเองได้ |
ช่วงราคาโดยประมาณ ตามขนาดงาน
ผู้ให้บริการส่วนใหญ่เลี่ยงที่จะบอกตัวเลข เราขอตอบตรงๆ — ตารางนี้เป็น ช่วงราคาจริงจากงานที่ APY เสนอและทำมา ไม่ใช่ตัวเลขสมมติ ใช้วางงบเบื้องต้นได้ แต่ราคาจริงยังขึ้นกับ scope ยี่ห้อซอฟต์แวร์ และสภาพหน้างานเสมอ
| ประเภทงาน | ลักษณะงาน | งบประมาณ (ไม่รวม VAT) |
|---|---|---|
| ปรับปรุง/แก้ไขระบบเดิม | ลง SCADA ใหม่บนระบบที่มีอยู่ ตรวจสอบไลเซนส์ แก้ปัญหาหน้างาน ทดสอบและส่งมอบ | เริ่มต้นราว 50,000 บาท |
| เพิ่มชั้น SCADA บน PLC เดิม | เขียนหน้าจอ mimic เชื่อม PLC ที่มีอยู่ ตั้งค่า alarm/historian ทำรายงาน พร้อมไลเซนส์ซอฟต์แวร์ และ commissioning — ไม่ต้องเปลี่ยนตู้คุมหรือเดินสายใหม่ | 5–8 แสนบาท |
| วางระบบใหม่ 1 กระบวนการ | ครบทั้งตู้ควบคุม โมดูล I/O เซนเซอร์ เดินสายและท่อร้อยสาย พร้อมงาน PLC + SCADA และทดสอบระบบ | 7 แสน – 1.5 ล้านบาท |
| โรงงานหลายอาคาร / หลาย remote panel | ตู้ remote กระจายหลายจุด เชื่อมด้วยไฟเบอร์/Profinet จุดข้อมูลหลายพัน Tag มีแดชบอร์ดและรายงานภาพรวมทั้งโรง | 2.5 ล้านบาทขึ้นไป |
ข้อสังเกตจากงานจริง: ส่วนที่กินงบมากที่สุดมักไม่ใช่ซอฟต์แวร์ แต่เป็นงานวิศวกรรมและงานเดินสายหน้างาน — ในงานขนาดกลางถึงใหญ่ ค่าแรงวิศวกรรม ติดตั้ง และ commissioning รวมกันมักเกินครึ่งของมูลค่าทั้งโครงการ ดังนั้นการลดสเปกฮาร์ดแวร์อย่างเดียวมักช่วยประหยัดได้น้อยกว่าที่คิด
ถ้าเป้าหมายหลักคือ มอนิเตอร์พลังงาน อย่างเดียว (ไม่คุมเครื่องจักร) ระบบ Power Monitoring มักเริ่มได้ในงบที่ต่ำกว่า SCADA เต็มรูปแบบ — เป็นจุดเริ่มที่คุ้มสำหรับหลายโรงงาน
6 ปัจจัยที่ทำให้ราคาสองงานต่างกันเป็นเท่าตัว
- จำนวน Tag/IO — ตัวคูณหลักของทั้งไลเซนส์และชั่วโมงวิศวกรรม นับจุดที่ "ต้องใช้จริง" ไม่ใช่จุดที่ "มีให้เชื่อม"
- ยี่ห้อซอฟต์แวร์ — แพลตฟอร์มระดับโลก (เช่น AVEVA/Wonderware, iFIX, WinCC) ราคาไลเซนส์ต่างจากแพลตฟอร์มเล็กหรือ open-source อย่างมีนัย แต่ได้เรื่องซัพพอร์ตระยะยาวและความเสถียร
- สภาพระบบเดิม — PLC รุ่นเก่า ไม่มีพอร์ตสื่อสาร หรือเอกสารหาย ทำให้งานเชื่อมต่อยากขึ้นและ scope บาน
- ระดับความเสถียรที่ต้องการ — server เดี่ยว vs redundancy, UPS, การ backup อัตโนมัติ — จำเป็นสำหรับไลน์ที่หยุดไม่ได้ แต่เป็นต้นทุนที่เพิ่มชัดเจน
- รายงานและการเชื่อมระบบอื่น — รายงานอัตโนมัติ, ส่งข้อมูลเข้า MES/ERP, dashboard ผู้บริหาร — แต่ละอย่างคือชั่วโมงวิศวกรรมที่เพิ่ม
- หน้างานจริง — ระยะเดินสาย พื้นที่อันตราย (explosion-proof) งานที่ต้องทำนอกเวลาผลิต ล้วนกระทบค่าแรงและระยะเวลา
อยากคุมงบ ควรเตรียมอะไรก่อนขอใบเสนอราคา
- รายการเครื่องจักร/ระบบที่ต้องการมอนิเตอร์ พร้อมยี่ห้อ-รุ่น PLC ที่มีอยู่ (ถ่ายรูป nameplate ก็ช่วยได้มาก)
- เป้าหมายที่อยากได้จริงๆ 3 ข้อแรก เช่น เห็นสถานะทุกเครื่องในจอเดียว / เก็บข้อมูลย้อนหลังทำรายงาน / แจ้งเตือนเมื่อเครื่องหยุด
- จำนวนผู้ใช้งานและจุดที่ต้องดู (ห้องควบคุม, ออฟฟิศ, มือถือ)
- แผนขยายในอนาคต — บอก System Integrator ตั้งแต่แรก จะได้ออกแบบเผื่อโดยไม่ต้องจ่ายเผื่อ
ยิ่งข้อมูลชัด ใบเสนอราคายิ่งแม่น และการเปรียบเทียบผู้รับเหมาแต่ละรายจะเทียบกันได้จริงบน scope เดียวกัน อ่านรายละเอียดบริการของเราได้ที่หน้า ระบบ SCADA & HMI
สรุป
ราคา SCADA ขึ้นกับ scope เป็นหลัก — งานเล็กเริ่มได้ในหลักแสน งานทั้งโรงงานคือหลักล้าน สิ่งสำคัญกว่าตัวเลขคือการนิยาม scope เฟสแรกให้ชัด เลือกแพลตฟอร์มที่มีซัพพอร์ตระยะยาว และออกแบบให้ต่อยอดได้ ระบบที่วางดีตั้งแต่ต้นจะถูกกว่าระบบที่ต้องรื้อทำใหม่เสมอ